Oma, omatje.

  • Share on:

Oma, omatjen (1921 – 2015)

Als Nina en ik gingen logeren bij oma en opa, las oma altijd ons lievelingsverhaaltje voor. ‘Het meisje met de zwavelstokjes’, uit het grote rode sprookjesboek. Achteraf was ons hart altijd vol en triestig tegelijk: vol omdat wij nooit in de kou naar de gezellige mensen zouden moeten kijken (wij hadden familie! Een oma met een zachte boezem! Een hard tikkende klok aan de muur!), triestig omdat er kindjes waren die dat wel moesten doen. Met die knossel in onze buik gingen we naar boven.

In de slaapkamer had oma het nachtlampje al aangedaan. Ze legde er een handdoek over om het felle licht te dimmen en schoof een stoel tegen mijn kant van het bed. Zodat de woelrat die ik was (en nog steeds ben) zeker niet op de mat zou vallen. Nina en ik probeerden onze lijfjes ondertussen tussen de matras en de strakgespannen Solemio te schuiven. We lagen op onze rug - de voeten plat naar buiten gedraaid-, kregen een ‘God zegent u, God bewaart u’-kruisje en mochten zelf het licht uitdoen met de draad die tussen ons in hing. Daarna ging oma de kamer uit.

Vliegensvlug trokken Nina en ik het licht weer aan. We wurmden onze warme lijven naar boven en trokken zwijgend het laken onder de matras vandaan. Tot we weer met onze tenen konden wiebelen. Buiten was het al donker en er waren muggen met lange poten maar die steken niet en we vielen in slaap.

‘s Morgens wekte oma ons met de geur van verse chocomelk, die ze ‘chocolattenthee’ noemde. Een pot op het vuur en grote brokken chocolade. Nina keek nieuwsgierig in de pot, ik zat op het aanrecht de rest van het huis in de gaten te houden. Het rieten spiegeltje met de haarborstel, de hoek waar de stofzuiger stond, het rekje met wit plastic bestek. De zwarte, grijze, witte krullen van oma. Ik keek door de raampjes naar de eetplaats, opa in zijn stoel met de krant. De kristallen asbak op de vensterbank.

‘s Middags kregen we tomatensoep met ‘ballekes’, de lievelingssoep van de hele familie. Opa legde een ronde beschuit in zijn bord, wij kregen een krulletje room in het midden. Vlees met ‘patattenbollekes’, daarna nog een ‘schelleke cake’. Nina en ik rólden naar huis.

 -

Tijdens onze puberteit was oma elke woensdag bij ons. Dat was zo gegroeid na opa’s dood. Ze streek altijd harde plooien in de mouwen van onze T-shirts. Mijn mama vond dat ouderwets en op een keer had ze al haar moed bij elkaar geraapt om er iets over te zeggen. Maar de week nadien natuurlijk: weer die vouwen. Ze borduurde (zonder bril!), las fluisterend de artikels in de Libelle of in de krant. De triestige stukken las ze in stilte, een frons verscheen tussen haar wenkbrauwen. En ze streek ondertussen met een vinger over haar onderlip, alsof ze zichzelf gerust probeerde te stellen. Het zijn maar woorden, het is maar krant. Soms las ze hele stukken hardop voor. Dan zei ik: ‘ja, maar oma, ik moet wel leren, he.’ En dat begreep ze en ze verzonk weer in fezelen.

Haar ring met sterretjes. Haar deux-piècekes. Haar parelkettingen. Een rode en een witte. Een broche. Draaien met de houten versiering van de salon. ‘Zet den tv eens open?’ Het bonsai-plantje op de kast. Wat zeg je tegen Francine? Ga je mee appelsienen kopen? Haal eens twee appels uit de stal. Zo’n mooie dag, en geen blaadje dat beweegt. Oma en opa staan voor de deur. Is er geen belet? Natuurlijk niet, kom binnen. Dikke pistolets met kaas. Een bolletje van de wattekes draaien. ‘Swandwieten’. De kindertafel. Voorzichtig met de Robbedoes! Een gehaakte lap op alles.

 -

Toen we met mama in Lokeren gingen wonen, bleef oma op woensdag komen. En Nina en ik ook. De band tussen papa en Nina en mij werd sterker, omdat we langer aan tafel bleven zitten. We namen de tijd voor elkaar. Dronken koffie, aten chocolade. Op een avond was Nina op haar kamer en papa en ik op de werkkamer. Toen papa en ik beneden kwamen, troffen we oma aan in een donkere eetplaats. Ze had haar stoel naar de tuin gedraaid en zat te kijken. Papa zei: ‘Maar ma, toch. Wat zit jij hier zo in het donker te doen?’ En ze antwoordde: ‘met het licht aan kan ik de tuin niet zien.’ En het was waar, want ondertussen was het licht aan en ik zag ons alledrie staan in het raam.

Ze had de zachtste handen. Ze waren zo zacht. Een leven van verzorgen in de vingertoppen.

-

Later zat oma in het rusthuis. Ze had een mooie, gele kamer met een erker. ‘Het is écht een mooie kamer.’ Ik nam de zwart-witte trouwfoto van de kast. Ik vroeg: ‘welke kleur had uw deux-pièce?’ ‘Blauw. Petroleumblauw.’ Ik wist niet of het wel of niet waar was, maar ik vond het een tof idee. Onze klassieke oma, getrouwd in een gekleurd ensemble. Ik vond het apart en stoer en zwijgend zette ik de kader weer op zijn plaats.

-

Geef oma eens een arm. Help oma eens uit de auto. Een… Twee… En op uw benen duwen! Nog een boterhammetje, ma? Nog een glaasje wijn? Heeft oma al iets gegeten? Is al die chocolade al op?! Nee, Evatje, he omatje! En dit is Bert. Ken je Bert nog? Dit is Bert. ‘Ah… Ja… Evatje. En Bert.’

Steeds meer werd oma ‘omatje’. En ik bleef ‘Evatje’ voor haar.

 -

Vorig jaar, op de verjaardag van Loa en Miro, zat ze op het terras in de zon, in haar rolstoel. Ik knielde naast haar. Ik zei dat haar haar mooi gedaan was, dat het een mooie dag was voor de tijd van het jaar. Zij vroeg hoe het was met mij. Ik vertelde over mijn werk, dat het druk was. Ze zei: ‘da’s goed. Het passeert de dag.’ Ik grinnikte vanbinnen. Ik vroeg hoe het met haar gezondheid was. Ze zei: ‘goed, goed, Evatje.’ Ze zweeg even. En toen: ‘weet je, ik zie sukkelaars van mijn leeftijd in een karretje zitten. Die kunnen niet meer uit de voeten. Da’s pas erg.’ Ik keek haar in de ogen, glimlachte, probeerde om niet niet NIET naar haar rolstoel te kijken en ik knikte en ik zei: ‘da’s waar. Omatje.’

 -

Gisteren op de tv zei iemand: ‘mijn mama is dood. En eigenlijk ben ik sindsdien minder bang voor de dood. Omdat ik weet dat er iemand goed op mij wacht.’ Ik dacht: ik ook.

Rust goed, omatje. Je hebt het verdiend. Vierennegentig jaar! Veel liefs aan opa, ook. Een kriebeltje op zijn kale hoofd. En een dikke kus en een dikke knuffel,

 van Evatje. 

 

oma

Terug naar overzicht